ارزیابی ریسک حریق

ارزیابی ریسک حریق ، فرایندی سیستماتیک جهت بررسی مخاطرات حریق بالقوه در محیط کار و تخمین ریسک حاصل از این خطرات برای منابع مالی و انسانی می باشد . عمده دلائل ارزیابی ریسک حریق در محیط کار شامل موارد زیر می شود :

1. فراهم نمودن یک محیط کار ایمن و عاری از ریسک به عنوان یک وظیفه اخلاقی .

2. در نظر گرفتن مباحث اقتصادی در حریق و توجه به این مسئله که عدم وجود یک برنامه نظام مند و پیشگیری و کنترل حریق باعث تحمل هزینه های سنگین بر هرفرایند می گردد.

3. رعایت بحث الزامات قانونی که می توان این الزام را در بند 4-3-1سیستمهای مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای OHSAS18001 ملاحظه نمود.

آشکارسازهای شعله UV/IR و فقط UV

توضیحات کلی:

آتش معمولا بصورت حرارت(IR)، دود، نور(مرئی) و شعله(UV) آشکار میشود. شعله، لطیف ترین بخش یک آتش است که واکنش های شدید احتراق در آن روی می دهد. این واکنشها تشعشعات مادون قرمز، ماوراء بنفش و نواحی طیف مرئی را منتشر میکند.

دتکتور شعله از سنسورهای نوری(optical sensors) برای آشکار کردن شعله استفاده میکند.

دسته بندي انواع حريق

براي سهولت در پيشگيري و كنترل آتش سوزي ، حريق ها بر حسب ماهيت مواد سوختني به دسته هاي مختلفي تقسيم مي كنند . در امريكا و ژاپن توسط مراجع رسمي حريق در چهار دسته ( D، C، B ،A) در اروپا و استراليا به پنج دسته ( E، D، C ،B، A ) تقسيم بندي شده است . دسته A در همه تقسيم بندي ها مواد جامدي است كه خاكستر بجا مي گذارد . دسته B مواد نفتي و مايعات قابل اشتعال . دسته D شامل فلزات قابل اشتعال مي باشد . در تقسيم بندي امريكايي دسته C آتش

دسته D شامل حريق هاي الكتريكي منظور شده است . اما در تقسيم بندي اروپايي اين دسته شامل گاز هاي آتش گير مي باشد و دسته E شامل حريق الكتريكي است . اخيرا دسته جديدي تحت عنوان Kيا Fاضافه شده است كه بعلت وسعت حريقها جاي خود را باز نموده است . اين دسته مربوط به حريق آشپز خانه و روغن هاي آشپزي است .

از آنجايي كه تقسيم بندي مورد تاييد كشور ما تقسيم بندي اروپايي است كه مورد تاييد ISO نيز مي باشد ، ما در اينجا به توضيح در خصوص اين تقسيم بندي مي پردازيم .

آتش دسته A

اين نوع آتش سوزي از سوختن مواد معمولي قابل احتراق ، عموما جامد و داراي تركيبات آلي طبيعي يا مصنوعي حاصل مي شود . اين منابع كاغذ ، پارچه ، چوب ، پلاستيك و امثال آن است كه پس از سوختن از خود خاكستر به جا مي گذارند . خاموش كننده هايي كه براي كنترل آن بكار مي روند علامتي مثلث شكل و سبز رنگ با نشان A دارند . مبناي اطفاء آنها بر خنك كردن است .

آتش دسته B

اين آتش در اثر سوختن مايعات قابل اشتعال يا جامداتي كه به راحتي قابليت مايع شدن دارند ( عموما مواد نفتي و روغنها ي نباتي ) پديد مي آيد . خاموش كننده هايي كه براي اين دسته مناسب هستند داراي برچسب مربع قرمز رنگ با علامت B هستند . اطفاء اين حريق عموما مبتني بر خفه كردن است .

آتش دسته C

اين دسته شامل آتش سوزي ناشي از گازها يا مايعات يا مخلوطي از آنهاست كه براحتي قابليت تبديل به گاز را دارند مانند گاز مايع و گاز شهري ، اين گروه نزديكترين نوع حريق به دسته B مي باشد و خاموش كننده هاي مربوطه با علامت C در مربع آبي رنگ مشخص مي شوند . راه اطفاء اين حريق خفه كردن و سد كردن مسير نشت مي باشد .

حريق هاي اين دسته ناشي از فلزات سريعا اكسيد شونده مانند منيزيم، سديم ،پتاسيم و امثال آن مي باشد و خاموش كننده هاي مناسب براي اطفاء آنها با علامت ستاره زرد رنگ با نشان D مشخص مي شوند .

آتش دستهE

اين دسته شامل حريقهاي الكتريكي مي باشد كه عموما در وسايل الكتريكي و الكترونيكي اتفاق مي افتد مانند سوختن كابلهاي تابلوبرق يا وسايل برقي و حتي سيستم ها ي كامپيوتري ، نامگذاري اين دسته نه بخاطر متفاوت بودن نوع ماده سوختني بلكه بخاطر مشخصات وقوع ، اهميت و نوع دستگاه است كه حريق در آنها رخ مي دهد . راه اطفاء اين دسته قطع جريان برق و خفه كردن حريق با گاز CO2 يا هالن و هالوكربن مي باشد . خاموش كننده هايي كه قابليت كنترل آن را دارند با حرف E نشان داده مي شوند.

برخی از نکاتی که باید به هنگام جانمایی آشکارسازهای حرارتي در نظر گرفته شود در شکل های زیر نشان داده شده است.

نکاتی دیگر درخصوص جانمایی آشكارسازهاي دود

برخی از نکاتی که باید به هنگام جانمایی آشکارسازهای دود در نظر گرفته شود در شکل های زیر نشان داده شده است.

u200du200du200du200du200du200du200dسيستم اعلام حريق معمولي يا متعارف

طراحی سیستم اعلام حریق-۷

چراغهای چشمک زن: در فضاهائی که پارازیت زیادی دارند، یا مکانهائی که ساکنین آنها قادر نیستندآژیرها را رسا بشنوند، لازم است ترکیبی از آژیرها و چراغ چشمک زن که از دور قابل دید باشند نصب شوند.

مرکز کنترل و اعلام حریق: انتخاب تجهیزات مرکز کنترل و اعلام حریق بستگی به سیستم اعلام حریق طراحی شده دارد. اکنون هر دو سیستم آدرس یاب معمولی و آدرس یاب قیاسی را می توان برای انواع ساختمانها استفاده کرد. بنابراین مشخصات تجهیزات مرکز کنترل حریق، بر اساس اماکن مورد پوشش خواهد بود. اما، روشهای نشان دهنده از این قاعده کمتر تبعیت می کند و بستگی به نیازهای ساختمان دارد. هنگام انتخاب تجهیزات کنترل، مصرف جریان مدارهای کشف آتش و آژیرها هر دو در نظر گرفته می شوند. بعضی از تابلوهای مرکز کنترل و اعلام حریق، منبع تغذیه جریان مستقیم کمکی دارند، اما در ساختمانهای بزرگ لازم است منبع تغذیه جریان مستقیم خارجی برای مرکز کنترل و اعلام حریق فراهم شود. قدرت منبع برق کمکی با توجه به مصرف جریان سیستم و مشخصات تغذیه آن تعیین می شود. بطور کلی منبع برق کمکی حداقل باید در شرایط عادی به مدت 24 ساعت دوام یابد که 30 دقیقه آن بار کامل همراه با آژیر است. در شرایط ویژه، مانند وجود مولد برق اضطراری، این زمانی می تواند کاهش یابد. اگر ساختمانی برای مدت مشخصی فاقد سکنه است، زمان عادی رزرو، باید 24 ساعت طولانیتر از مدتی باشد که ساختمان پر از سکنه است. مثلا اگر ساختمانی از ساعت 6 بعد از ظهر چهارشنبه تا 8 صبح شنبه بدون سکنه است، برق کمکی سیستم اعلام حریق باید بتواند 86 ساعت تحت شرایط عادی با 30 دقیقه با بار کامل همراه با آژیر کار کند. تعداد مدارهای مرکز کنترل و اعلام حریق متناسب با تعداد ناحیه های هر ساختمان است. مثلا برای ساختمانی با 9 ناحیه، یک مرکز 12 مداری لازم خواهد بود که سه مدار اضافی آن رزرو است.

طراحی سیستم اعلام حریق-۶

نصب آشکارسازها: در پایه آشکارسازها دو محل برای عبور پیچ و محکم کردن در محل نصب وجود دارد. بعد از نصب پایه آشکارساز و اتصال سیمهای آن، قسمت حساس آشکارساز روی پایه قرار می گیرد و با چرخش کمی در یک جهت (جهت عقربه های ساعت) در پایه نصب و قفل می شود. پایه های آشکارسازها قسمتهای الکترونیکی که در هنگام نصب آسیب ببیند ندارند. ارتباط الکتریکی پایه و قسمت حساس آشکارساز با سیم برقرار نمی شود، بلکه تیغه های فنری که در پایه پیش بینی شده اند این ارتباط را برقرار می سازند.

آژیرها: مشخصات صدای تمام آژیرهای نصب شده در ساختمان باید یکسان باشند. فقط در فضاهائی که زمینه پارازیتهای زیادی دارد، باید آژیرهائی با صدای بلندتر نصب شود. هنگام انتخاب نوع آژیر در مکانهای پرصدا، باید توجه داشت صدای آژیر با هیچ صدای دیگری اشتباه گرفته نشود. صدای آژیر باید ممتد باشد، اگرچه از نظر دامنه یا فرکانس ممکن است تغییر کند. در سیستمهای دومرحله ای، در فضاهائی که در لحظه آتش سوزی در خطر نیستند، آژیر نگهبان دیگری نصب می شود. تمام آژیرها باید در فرکانس فاصله 500 تا 1000 هرتز کار کنند، مگر اینکه فرکانسهای پارازیتهای صوتی محل آنها را تحت تاثیر قرار دهند. از آژیرهای منقطع نباید استفاده کرد. بطور کلی آژیرها برای هیچ منظور دیگری نباید به کار روند. ولتاژ کار آژیرها از 9 تا 24 ولت است ولی اغلب با 24 ولت کار می کنند و جریان آنها بسته به نوع مورد استفاده از 20 میلی آمپر تا چند آمپر تغییر می کند.

حدود مشخصی برای فاصله آژیرها از یکدیگر پیشنهاد نشده است. ولی حداقل سطح صدای لازم باید 65 دسیبل یا 5 دسیبل بالاتر از پارازیتهائی باشد که احتمالا بیش از 30 ثانیه طول می کشد. اگر سیستم آژیر برای بیدار کردن افراد در خواب لازم باشد، در آن صورت حداقل سطح صدا در محل خواب در شرایط درهای بسته نباید کمتر از 70 دسیبل باشد. این شرایط بر تعداد و محل نصب آژیرها در یک ساختمان تاثیر دارند. تاثیر درها، دیوارها، سقفها و کفها بر صدا باید به حساب آورده شود. اغلب درهای تکی 20 دسیبل سطح صدا را کاهش می دهند. در انواع سیستمهای اعلام حریق حفاظت از جان حداقل سطح صدا در تمام قسمتهای مسکونی خدماتی ساختمان باید ایجاد شود. قسمتهای مسکونی شامل فضاهای محدود شده مانند داکتهای خدماتی هستند که آنجا گاهی افراد مشغول کار می شوند. نصب یک آژیر در محل تجهیزات کنترل و اعلام حریق و آژیر دیگری در بیرون خروجی اصلی لازم است. در عمل، اغلب سیستمهای کشف، اعلام آتش، به اجزائی هم برای حفاظت جان و هم اموال نیاز دارند. بنابراین اغلب سیستمها باید دارای این مشخصه باشند.

کابلxadکشی سیستم اعلام حریق

نصب و استقرار تجهیزات سیستم اعلام حریق طبق استاندارد BS 5839 و کابلxadکشی طبق استاندارد BS 6207 انجام میxadگیرد. به طور کلی میxadتوان سیمxadهای مدار اعلام حریق را به دو گروه تقسیم کرد و با توجه به خصوصیات هر گروه کابل مناسب با آن را به کار برد:

گروه یک: کابلxadهایی که بعد از آشکار شدن حریق استفاده نمیxadشوند مانند کابلxadهای دتکتورها و شستیxadها.

گروه دو: کابلxadهایی که بعد از کشف حریق استفاده میxadشوند مانند کابلxadهای منبع تغذیه و آژیرها و چراغxadها

در حالت کلی میxadتوان برای هر دو گروه کابل 1.5 میلیxadمتر مربع با روپوش و عایق پروتودور استفاده کرد ولی در مکانxadهایی که امکان ضربه یا ساییدگی و جویده شدن توسط حیوانات وجود دارد باید کابلxadها را حفاظت مکانیکی کرد. میxadتوان در مورد سیمxadهای آژیرها و چراغxadها برای حفاظت، آنxadها را داخل دیوار زیر حداقل 12 میلیxadمتر گچ به صورت توکار گذاشت. کابلxadهای سیستم اعلام حریق باید جدا از سایر کابلxadها سیمxadکشی شوند. تست کابلxadها توسط اهم متر انجام میxadشود و در صورت استفاده از از مگا اهم سنج باید تمام تجهیزات اعم از دتکتور، آژیر، پانل کنترل و ... را از مدار باز کرد تا ولتاژ تست بالا به آنxadها آسیب نرساند. کابلxadکشی سیستمxadهای عادی به صورت رادیال یا خطی و کابلxadکشی سیستمxadهای هوشمند به صورت حلقوی انجام میxadگیرد. در انتهای مسیر زونxadها همیشه یک مقاومت موازی با خط که مقدار آن معمولا 4.7 یا 6.8 کیلو اهم است متصل میxadکنند یا از واحد انتهای خط AEOL استفاده میxadنمایند.

مشخصات کابل سیگنال

کابل سیگنال جهت اتصال به تمامی عناصر مدار به غیر از کابل تغذیه شامل میxadباشد. بدین منظور از کابلxadهای سه رشتهxadای با سطح مقطع 1.5 یا 2.5 میلیxadمتر مربع استفاده میxadشود. در صورتیxadکه طول مسیر کابل در هر زون کمتر از 1000 متر باشد از کابل با مقطع 2.5 میلیxadمتر مربع استفاده میxadشود.

نوع کابل سیگنال با توجه به محل عبور کابل تعیین میxadگردد. در صورتیxadکه کابل از مناطق با نویز زیاد عبور نماید. مانند کابل برق فشار قوی یا کابلxadهای مخابرات در اینxadصورت از کابل شیلد دار(نوع متداول cY (1) Ys) استفاده میxadگردد و در غیر این صورت از کابل معمولی. درجهxadی نویز این کابل 1 میxadباشد. کابل سیگنال روکار یا داخل لوله میxadبایست قدرت تحمل 30 دقیقه حریق را داشته باشد.

دیود نوری مجزا

واحدی مستقل شامل دیود نوری برای هشدار دیداری برای نمایش وضعیت عادی، اتصال کوتاه یا قطع مدار جهت استقرار در محلxadهای دور از تابلوی کنترل مرکزی که میxadتوانند در سیستمxadهای هوشمند به کار گرفته شوند. بیست واحد از این گونه تجهیزات میxadتوانند به صورت مستقیم از طریق یک حلقه تغذیه شوند. در صورتی که تعداد بیشتری مورد نیاز باشند باید از طریق منبع تغذیهxadی 24 ولتی جداگانه تغذیه شوند. این نوع واحدها میxadتوانند به گونهxadای برنامهxadریزی شوند که با یک یا چند وسیلهxadی ورودی فعال شوند. واحدهای دیود با هر یک از تجهیزاتی چون تابلوی کنترل مرکزی، خروجی مناطق، شستیxadها و دتکتورها فعال میxadشوند. حلقهxadی اتصال واحدهای دیود میxadتواند تا یک کیلومتر در صورت استفاده از سیم طول داشته باشد. در مدلxadهای پر ظرفیت تا 500 لوکس، دیودها از نوع روکار با جعبهxadی پلاستیکی هستند. انواع دیگر به صورت توکار بوده و قابلیت نصب در قوطی پریزها را دارند.

AEOL ) Active End Of Line Unit):

در انتهای خط سیستمxadهای اعلام حریق نصب میxadگردد و با کمک آن میxadتوان دتکتورهای عادی(غیر قابل آدرس دهی) را به سیستمxadهای اعلام حریق هوشمند وصل کرد.

برنامه ریز دستی (Handle Programmer):

برای برنامهxadریزی اجزای سیستمxadهای اعلام حریق هوشمند استفاده میxadشود.

ابزارهای دیگری نیز مانند تست کنندهxadی مسیر (Loop Tester) و برد رلهxadهای کمکی و اسپلیتر زنگ و ... وجود دارد که در سیستمxadهای اعلام حریق در صورت نیاز استفاده میxadشوند.

مبدل ولتاژ

مجموعهxadای شامل ترانس تقلیل ولتاژ، یکسوساز و خازن برای تبدیل ولتاژ 220 ولت متناوب به ولتاژ 24 تا 30 ولت مستقیم جهت استفاده در مدارهای اعلام حریق.

به طور معمول مبدل ولتاژ به عنوان منبع تغذیهxadی اصلی در ساختار تابلوی کنترل مرکزی قرار میxadگیرد اما این مجموعه به طور مستقل و مجزا از تابلوی کنترل مرکزی نیز میxadتواند کاربرد داشته باشد. به عنوان مثال از این گونه مبدلxadها میxadتوان برای مگنت درهای اضطراری و حریق استفاده کرد.

حفاظ دتکتورها

حفاظ دتکتور برای محافظت از دتکتور در اماکنی که احتمال آسیبxadهای سهوی و عمدی زیاد است به کار گرفته میxadشود. بیمارستانxadهای روانی، مراکز آموزشی، کارگاهxadها، خوابگاهxadها و شبانه روزیxadها از جمله این اماکن هستند که بهتر است تجهیزات دتکتوری مجهز به حفاظ مناسب باشند.

مدولxadهای رابط (Interface Module):

برای ارتباط و شناسایی اجزای قابل آدرسxadدهی سیستم به کار میxadرود. در بین دتکتورها و اجزای مدار، جهت عملxadکرد سوئیچxadهای بدون ولتاژ (کانتکت)، قرار میxadگیرد و وضعیت عملxadکرد هر زون را نشان میxadدهد. از کنتاکتxadهای آن جهت فعال شدن سیستم اطفا، سیستم فراخوان آسانسور، توقف دهنده یا ارتباط با پانلxadهای دیگر استفاده میxadشود.

مبدل مدار آدرسxadپذیر به متعارف

در برخی حلقهxadهای آدرسxadپذیر به دلیل پارهxadای ملاحظات لازم میxadآید که برای برخی فضاهای خاص از مدار و تجهیزات متعارف استفاده شود. برای به وجود آوردن چنین امکانی مبدلxadها به کار برده میxadشوند. از طریق این مبدلxadها میxadتوان تجهیزات متعارف را از طریق تابلوی کنترل مرکزی آدرسxadپذیر تغذیه نمود. این مبدلxadها یا بردهای میانجی دارای دو مدار تغذیه xad(قدرت) و تشخیص هستند.

مبدلxadها میxadتوانند برای هر دو مدار شعاعی و حلقوی سیستمxadهای متعارف مورد استفاده قرار گیرند و به این وسیله شبکهxadهای متعارف را به شبکهxadهای آدرسxadپذیر یا هوشمند مرتبط سازند.

برد میانجی شبکه

به کمک بردهای میانجی یا کارتxadهای شبکه میxadتوان چندین تابلوی کنترل مرکزی اعلام حریق را به هم مرتبط نمود. در این شبکهxadها هر یک از تابلوهای کنترل میxadتوانند شبکهxadی اعلام و هشدار اختصاصی خود را داشته باشند و نمایشگر آنxadها وضعیت محدودهxadی تحت کنترل خودشان را به صورت محلی نشان دهند و در عین حال میxadتوان تابلوی کنترل اصلی و نمایشگری برای نمایش وضعیت کل شبکه و سیستم در نظر گرفت.

طول کل کابلxadکشی در شبکهxadی تابلوهای کنترل مرکزی اعلام حریق نباید از 2km تجاوز کند در غیر این صورت باید از تقویت کنندهxadهای کمکی میان راهی استفاده کرد و برای برقراری شبکه از فیبر نوری بهره برد.

کارتxadهای شبکه به صورت یک برد الکترونیکی در داخل هر یک از تابلوهای کنترل مرکزی قرار میxadگیرند.

برد میانجی سریال

این کارت الکترونیکی در تابلوی کنترل مرکزی قرار گرفته و میxadتواند از طریق درگاه سریال بین تابلوی کنترل مرکزی و تجهیزات خارجی دیگر مانند پرینتر و یا سیستم مدیریت ساختمان ارتباط برقرار کند.

طول کابل مربوط به درگاه سریال نباید بیشتر از 10 متر باشد، اما تحت شرایطی میxadتوان تا 50 متر نیز از کابل سریال استفاده نمود. اما در این حالت سرعت انتقال داده کاهش خواهد یافت.

درگاهxadهای سریال ممکن است از نوع 9 پین یا 25 پین باشند.

رلهxadی خط

نوعی واحد خروجی برای سوئیچینگ و راهxadاندازی تجهیزات کمکی با وظایفی مانند خاموش کردن دستگاهxadهای گرمایشی و تهویهxadی مطبوع برای جلوگیری از انتشار دود و حریق به سایر مناطق و تحریک مدارهای درهای حریق و درهای اضطراری خروجی و یا کنترل شیرهای سوخت.

این رلهxadها میxadتوانند از طریق تابلوی کنترل مرکزی، شستیxadها و دتکتورهای حریق به صورت تکی یا گروهی در مدار قرار گرفته و عملیات سوئیچینگ برای راهxadاندازی سیستمxadهای مختلف را به عهده گیرند. رلهxadها میxadتوانند از نوع آدرسxadپذیر باشند. رلهxadها دارای تیغهxadهای باز یا بسته هستند که بنا به ضرورت در مدار قرار میxadگیرند.

بردهای کمکی خروجی و ورودی

برای توسعهxadی عملکرد بردهای اصلی تابلوی کنترل مرکزی میxadتوان از انواع بردهای کمکی قابل برنامهxadریزی چند راهه برای اتصال خروجیxadها و ورودیxadهای شبکهxadی اعلام حریق استفاده نمود. هر یک از این بردها شامل چندین رله هستند که هر یک میxadتوانند با تیغهxadهای باز و بسته عملیات کلید زنی را انجام دهند.

ولتاژ تغذیهxadی این برد 24 ولت مستقیم است و جریان آن در حالت آماده به کار 31 میلیxadxadآمپر و در حالتی که کلیهxadی رلهxadها در مدار استفاده قرار میxadگیرند برابر 130 میلیxadآمپر است. ظرفیت گذر جریان از هر تیغه 2 آمپر تحت ولتاژ 30 ولت مستقیم یا متناوب است. هر تیغهxadی رله دارای یک دیود نوری قرمز رنگ به علامت عمل نمودن آن است.

برخی از این گونه بردها مناسب بهرهxadبرداران برای خروجیxadهای با جریان پایینxadتر هستند، تصویر زیر طرحxadوارهxadای از یک برد 24 مدارهxadی قابل برنامهxadریزی است که قابلیت استفاده برای جریانxadهای تا 18 میلیxad آمپر دارد، جریان تغذیهxadی آنxadها در حالتی که کلید خروجیxadها فعال باشند 47 میلیxadآمپر و در حالت آماده به کار برابر 9 میلیxad آمپر تحت ولتاژ 14 ولت مستقیم است. در این گونه بردها هر خروجی، یک ترانزیستور NPN (کلکتور باز ) است.

تجهیزات ورودی و خروجی

انواع تجهیزات با عملxadکرد رلهxadگونه که در سیستم اعلام حریق برای کنترل درها، دمپرها، سوئیچxadهای جریان آب، دتکتورها، شستیxadها و آژیرها مورد استفاده قرار میxadگیرد. این گونه تجهیزات قابل برنامهxadریزی هستند و قابلیت کاربرد در سیستمxadهای آدرسxadپذیر و هوشمند را دارا میxadباشند.

این گونه تجهیزات دارای حافظهxadای برای ثبت اطلاعات عملxadکردی، تعمیر و نگهداری، عیوب و تعداد هشدارها و تاریخ هشدار هستند که اطلاعات جمعxadآوری شده در آن را میxadتوان بر روی کامپیوترهای شخصی پیاده نمود. از سوی دیگر چنین تجهیزاتی میxadتوانند اطلاعات ورودی از سوی انواع دتکتورها را به مراکز کنترل اعلام حریق ارسال کنند

تکرارگر(Repeater):

در مواقعی که تکرار علائم حریق در مکانxadهایی غیر از محل تابلو اصلی مورد نیاز باشد از تکرارگرها استفاده میxadشود. تکرارگرها دارای LED های نشانگر مشابه تابلو اصلی میxadباشند و به ترمینالxadهای تابلو کنترل مرکزی وصل میxadشوند. ممکن است بعضی تابلوها امکانات اتصال تکرارگر را نداشته باشند. طرز اتصال آن در دیاگرام سیمxadکشی تابلو اصلی مشخص میxadشود.

برای ساختمانxadهای مرتفع و وسیع کاربرد گستردهxadای دارد. معمولا یک یا دو تکرار کننده از پانل اصلی تغذیه میxadشوند و ما بقی نیاز به تغذیهxadی جداگانه دارند. تمام اطلاعات حریق از پانل اصلی به این پانل ارسال میxadشود. محل نصب پانل آلارم اصلی از کف 1.1 تا 1.4 متر و فاصلهxadی جستجوی 61 متر بر طبق استاندارد میxadباشد. (NFPA72,Chapter 3)

مگنت نگهدارنده (Door Holder):

بر روی درهای معینی جهت جلوگیری از گسترش آتش در حین آتش سوزی نصب میxadشود. در صورت بروز حریق از باز ماندن در جلوگیری می کنند. طبق استاندارد تغذیهxadی آن باید از منبع 24 ولت جداگانه انجام گیرد نه از برق 24 ولت تابلو چون مصرف آن بالاست.

سیستمxadهای صوتی اعلام خطر:

این سیستمxadها در دو نوع عادی و هوشمند ساخته شدهxadاند و قادرند به طور اتوماتیک یا دستی در مواقع بروز حریق پیام اعلام خطر را از بلندگوهای مربوطه پخش نمایند.

سیستمxadهای با ارتباط تلفنی و صوتی

سیستم تلفن اضطراری دارای یک پانل تلفن اصلی و گوشیxadهایی میxadباشند که در محلxadهای مورد نظر نصب میxadشوند. هنگام خطر میxadتوان با استفاده از گوشیxadها به مرکز تلفن خبر داد یا مرکز تلفن میxadتواند به هر کدام از گوشیxadها زنگ بزند. ارتباط بین گوشیxadها نیز می تواند از طریق پانل اصلی تلفن برقرار باشد.

سیگنالxadهای سیستمxadهای مدرن میxadتوانند به کمک تجهیزاتی خاص بروز حریق را از طریق خطوط تلفن یا سیستم احضار و یا حتی با فرکانسxadهای رادیویی یا پخش یک پیام ضبط شده به اطلاع مسئولین ساختمان، سازمان آتشxadنشانی و سایر مراکز مسئول برسانند. همxadزمان با برقراری تماسxadهای تلفنی هشدار دهنده، بلندگوهای داخل ساختمان نیز میxadتوانند به جای آژیر و یا زنگ با پخش پیام ساکنین را از بروز حریق مطلع سازند و حتی آنxadها را راهنمایی کنند. استفاده از چنین سیستمی برای ساختمانxadهای بلند و مراکز عمومی و حساس ضروری است.

این گونه تجهیزات فارغ از امکان اتصال و ارتباط با سیستم اعلام حریق میxadتوانند با سیستمxadهای ورود غیر مجاز و دزدگیرها در ارتباط باشند و در صورت ارسال سیگنال از سوی هر یک از مدارهای ایمنی یا امنیتی شمارهxadهای از پیش تعریف شدهxadای را شمارهxadگیری نمایند.

بیزر اشکال داخلی تابلو (BUZZER):

در مواقع بروز اشکال در مدار داخلی تابلو مانند عدم اتصال باطریxadها به صدا در میxadآید.

برد الکترونیکی

بر روی این برد فیوزهای لازم و رلهxadی مربوط به مگنتxadهای نگهدارنده (Door holder) و جامپرهایی برای تنظیم و قطعات الکترونیکی دیگر وجود دارد. همxadچنین نشانگرهای اتصال کوتاه و قطعی مدار و کانکتور توسعه (Aux) و کانکتور اتصال کارت زون روی این برد وصل است.

ترمینالxadهای اتصال شامل:

الف)خروجی ولتاژ DC کمکی

ب)خروجی کنتاکتxadهای مربوط به رلهxadی مگنت نگهدارنده

ج)خروجی آژیرها و چراغxadها (معمولا بیش از یک خروجی میxadباشد)

د)خروجی برای زونxadها(در ترمینال مثبت و منفی برای هر زون)

ه)محل اتصال پانل تکرار کننده

سوئیچ قفل کردن تابلو:

برای جلوگیری از خراب کاری و دسترسی افراد غیر مجاز به تابلو و تنظیمات آ« به کار میxadرود و روی درب تابلو نصب شده است.

شستیxadهای کنترل :

برای تنظیم تابلو به کار می روند.

منبع تغذیه یا به صورت ترانس کاهنده به همراه مدار یکسوسازی داخل پانل قرار می گیرد و یا به صورت مجزا از بیرون پانل کنترل متصل میxadشود. ولتاژ خروجی منبع تغذیه معمولا 24 ولت DC و قدرت جریان دهی آن حدود 2 آمپر است. قدرت جریان دهی منابع تغذیهxadی جداگانه حدود 3 تا 6 آمپر است و در دستگاهxadهای بزرگ و در دستگاهxadهای بزرگ با تعداد Zone بالا استفاده میxadشود. در مواقع قطع برق منبع تغذیهxadی اظطراری که معمولا عبارت از 2 عدد باطری خشک (بدون نیاز به سرویس و نگهداری) 12 ولت میxadباشد که به طور سری بسته میxadشوند تا 14 ولت DC را تامین کنند. در حالت عادی که برق 220 ولت وصل است سیستم باطریxadها را شارژ کرده و برای مواقع قطعی برق نگه میxadدارد و هنگاه بروز قطعی برق به طور اتوماتیک وارد مدار میxadشوند بسته به تعداد زونxadهای تابلو اصلی در آمپر ساعتxadهای مختلفی استفاده میxadشوند. برای تابلوهای 2 زون باطریxadهای 2 آمپر ساعت و برای تابلوهای 4 الی 12 زون 7 آمپر ساعت و برای تابلوهای 12 الی 24 زون باطری 12 آمپر ساعت مناسب میxadباشد. معمولا باطریxadها در داخل تابلو کنترل قرار میxadگیرند. بعد از نصب سیستم باید باطریxadها را قبل از اتصال پانل شارژ کرد و سیستم را با باطریxadهای شارژ شده روشن نمود.

برای تغذیهxadی الکتریکی سیستم اعلام حریق باید خط جداگانهxadای در نظر گرفته شده باشد و بر روی فیوز و کلید تغذیهxadی اصلی حتما باید جملهxadی «خط اعلام حریق، کلید قطع نشود» با وضوح کامل نوشته شده باشد.

نکات زیر حتما باید مورد توجه قرار گیرد:

- سیستمxadهای اعلام حریق به غیر از اتصال به شبکهxadی الکتریکی ساختمان باید مجهز به سیستم برق اضطراری و باتری نیز باشد.

- خط تغذیهxadی تابلوی کنترل مرکزی اعلام حریق باید کاملا اختصاصی باشد.

- توان باتریxadها باید به اندازهxadای باشد که حداقل 30 دقیقه سیستم را در حال کار نگه دارد. برای حفاظت بیشتر بهتر است که باتریxadها توان کار طی 24 ساعت را داشته باشند.

- منبع تغذیه باید مجهز به سیستم صوتی اتمام باتری باشد که در صورت سرآمدن زمان شارژ باتری، هر یک دقیقه یک بار سیگنال صوتی را به گوش راهبران سیستم برساند.

- منبع تغذیهxadی اضطراری باید به صورت اتوماتیک باشد و حداکثر ظرف مدت 30 ثانیه در مدار استفاده قرار گیرد.

- یک نشانگر باید به طور مستمر روشن بودن دستگاه را نشان دهد.

- منبع تغذیهxadی سیستم اعلام حریق در اماکن مسکونی باید توان تغذیهxadی الکتریکی زنگی با شدت صوت 85 دسیxadبل را به مدت حداقل 4 دقیقه داشته باشد.

- خروجی منبع تغذیه نباید از 30 ولت تجاوز کند.

- منبع تغذیهxadی اعلام حریق به به گونهxadای در سیستم نصب شود که دسترسی برای خاموش کردن سهوی آن وجود نداشته باشد.

- شارژ باتریxadها نباید فاصلهxadی زیادی با تابلو کنترل مرکزی و باتریxadها داشته باشد. این فاصله به طور معمول حداکثر 3 متر در نظر گرفته میxadشود.

چنانxadچه دتکتورها را سلول عصبی و سیمxadها و کابلxadها را رشتهxadهای عصبی بنامیم، میxadتوانیم تابلوی کنترل مرکزی را مغز سیستم اعلام حریق محسوب داریم. تابلوی کنترل مرکزی ضمن پایش کلیهxadی ورودی_xadxadها، کلیهxadی سیستمxadهای خروجی را نیز کنترل میxadکند و در عین حال توان الکتریکی کلیهxadی بخشxadها از طریق همین تابلو تامین میxadشود.

منبع تغذیهxadی اصلی تابلوهای کنترل از نوع AC و منبع تغذیهxadی ثانویهxadی آنxadها از نوع DC است. انواع دتکتورها و شستیxadهای اعلام حریق، تجهیزات ورودی تابلوی کنترل محسوب میxadشوند. اطلاعات مربوط به وضعیت اماکن مختلف از طریق اینxadگونه تجهیزات جهت پردازش و فعال نمودن تجهیزات خروجی در اختیار تابلوی کنترل مرکزی قرار میxadگیرد.

آژیرها، چراغxadهای شنیداری و انواع تجهیزات عملxadکنندهxadی دیگر مانند رلهxadهای فراخوان آسانسور، بازکن درهای اضطراری و دمپرهای حریق از جمله تجهیزات خروجی محسوب میxadشوند.

انتخاب تابلوی کنترل مرکزی اعلام حریق تابعی است از اندازهxadی ساختمان، کاربری، تعداد مناطق و تجهیزات مورد نیاز ورودی و خروجی اعلام حریق. بر ا ین اساس و بر پایهxadی نوع سیستم طراحی شده میxadتوان از انواع تابلوهای کنترل مرکزی متعارف، آدرسxadپذیر و یا هوشمند استفاده کرد.

تابلوهای مرکزی باید در نقاطی از ساختمان نصب شوند که احتمال وقوع حریق در آنxadها کمxadتر است و در عین حال رفت و آمد پرسنل نگهداریxad کنندهxadی ساختمان در آنxadجا بیشتر است. به گونهxadای که کارکنان حاظر در محل به محض عمل نمودن دتکتورها و روشن شدن چراغxadهای مربوطه به منطقهxadای که در آن حریق روی داده است از وضعیت خطرناک مطلع شوند و بتوانند اقدامات لازم را به سرعت و با دقت انجام دهند. بدین معنی که باید در محلی نصب شود که به راحتی قابل مشاهده باشد. معمولا در ورودیxadها و محلxadهایی که ماموران آتشxadنشانی داخل میxadشوند نصب میxadگردد.

محل نصب مرکز اعلام حریق باید کاملا روشن باشد، بنابراین لازم است مکانی که در آن تابلوی کنترل مرکزی نصب شده است مجهز به سیستم روشنایی اضطراری باشد. ضروری است که پلانxadهای ساختمان در محل نصب مرکز اعلام حریق بایگانی و نگهداری شوند، تا نیروهای امداد که خارج از ساختمان در محل حاظر میxadشوند با دسترسی به نقشهxadهای ساختمان بتوانند عملیات امداد را بهتر و سریعxadتر راهبری کنند. برای انتخاب تابلوی کنترل مرکزی باید 20 درصد اضافه ظرفیت برای توسعهxadی آتی مدارها و حلقهxadهای تشخیص در نظر گرفت.

این پانلxadها به دو نوع آنالوگ و میکروپرسسوری تقسیم میxadشوند. پانلxadهای کنترل باید قادر به تشخیص و اعلام خطای اتصال کوتاه یا قطعی مدار باشند. و همxadچنین در مواقع قطعی برق به طور اتوماتیک برق اضطراری را توسط باطری xadهای به مدار اعمال کند.پانل xadها معمولا دارای امکاناتی نیز برای تست قسمتxadهای مختلف مدار نیز می باشند. از نظر ظرفیت پانلxadها را با زون تقسیم بندی میxadکنند که معمولا به صورت 2، 4، 8، 16، 24 و 32 زون ارائه می شوند. در بعضی از پانلxadها میxadتوان با اضافه کردن کارتxadهای الکترونیکی (EXTENTION CARD) تعداد زون xadها را افزایش داد. خود مرکز کنترل باید توسط یک دتکتور دودی حفاظت شود. ارتفاع نصب آن حدود 1.8 الی 2 متر است و باید محل نصب آنxad را از نظر دستکاری افراد غیر مجاز و یا احتمال خرابکاری مورد توجه قرار داد. تعداد دتکتورهای قابل اتصال به هر زون توسط کارخانهxadی سازنده تعیین میxadشود.

در سیستم اعلام حریق نحوهxadی ارتباط دتکتورها با پانل مرکزی به این صورت است که در مواقع بروز حریق، تحریک دتکتور یا فشار دادن شستی اعلام حریق باعث ایجاد یک اتصال کوتاه نسبی در مدار میxadشود و جریان مدار افزایش میxadیابد.(نه به حدی که به عنوان اتصال کوتاه کامل شناخته شود و باعث اعلام خطا شود.) در نتیجه مرکز کنترل اعلام حریق میxadنماید. مرکز کنترل از طریق مدار الکترونیکی بعد از تشخیص حریق رلهxadهای مربوطه را وصل کرده و آژیرها و چراغxadهای اعلام خطر را به کار میxadاندازد.

تابلوهای کنترل مرکزی بسته به نوع سیستم، قطع نظر از دریافت سیگنالxadهای ورودی و صدور فرامین خروجی برای تجهیزات خروجی ممکن است توانایی پشتیبانی عملیات دیگری را نیز داشته باشد.

صحت عملxadکرد سیستم، تغییر آدرسxadها، امکانات برنامهxadریزی و دلخواه سازی تنظیم زمان، راه اندازی مجدد دتکتورها، ساکت نمودن آژیرها و خاموش نمودن تجهیزات هشدار دیداری، ذخیرهxadی اطلاعات و رویدادها، نمایش وضعیت، برقراری ارتباط تلفنی با مراکزی مسئول، چاپ گزارشxadها و کنترل کلیهxadی رلهxadها از جمله عملیاتی است که تابلوی کنترل مرکزی اعلام حریق قادر به انجام آنxadها هستند.

بر همین اساس تابلوهای کنترل مرکزی ممکن است شامل همه و یا تعدادی از کلیدها و دیودهای نمایشگر زیر باشند. البته تابلوهای کنترل مرکزی هوشمند یا آدرسxadپذیر جدا از چراغxadهای راهنما دارای صفحهxadی نمایشxadگر مخصوص هستند و امکان اتصال به رایانه و ثبت اتفاقات از طریق آن را نیز دارند و در عین حال میxadتوانند با تجهیزاتی همxadچون مدم یا کارت شبکه از راه دور نیز کنترل شوند.

برخی از کلیدهای عملxadکننده و دیودهای راهنما عبارتند از :

کلید تمرین: کلیدی برای قطع ارتباط بین تابلوی کنترل مرکزی با مدارهای تکرار کننده و ستاد آتشxadنشانی برای انجام عملیات آزمایش و اطمینان از صحت عملxadکرد مدار.

کلید راه اندازی مجدد: برای باز گرداندن سیستم به حالت عادی.

کلید سکوت: برای قطع صدای هشدار دهندهxadهای صوتی

کلید ورود اطلاعات: کلیدها و دکمهxadهای روی تابلوی کنترل مرکزی برای وارد نمودن کلمهxadی عبور و یا تنظیم شرایط

دگمهxadهای جهتxadدار یا کلیدهای پیکان: کلیدهای پیکان با جهات چهارگانهxadی پایین، بالا، راست و چپ برای دستیابی به اطلاعات و دسترسی به فهرست تنظیم شده است.

دگمهxadی فرمان: کلید با دگمهxadای برای انجام تغییرات در فهرستxadxadهای مختلف مطابق نیاز کابر نشانxadگرهای دیداری تابلوی کنترل مرکزی اعلام حریق از نوع دیودی به رنگxadهای مختلف هستند. البته در بسیاری از مراکز اعلام حریق پیشرفته به غیر نشانxadگرهای دیودی، اتفاقات بر روی صحنهxadی نمایش درج میxadگردد. دیودهای مورد استفاده در تابلوهای کنترل به منظور اعلام موارد زیر مورد استفاده قرار میxadگیرند:

- هشدار حریق (معمولا به رنگ قرمز)

- پیش هشدار حریق (معمولا به رنگ کهربایی)

- بروز عیب در داخل تابلوی کنترل مرکزی (معمولا به رنگ کهربایی)

- بروز عیوب خارجی (معمولا به رنگ کهربایی)

- بروز عیب در ریزپردازنده (معمولا به رنگ کهربایی)

- برقراری جریان درست تغذیهxadی الکتریکی (معمولا به رنگ کهربایی)

- عیب در سیستم (معمولا به رنگ کهربایی)

- عیب در سیستم هشدار و بروز نقص در مدار اعلامxadکنندهxadهای صوتی (معمولا به رنگ کهربایی)

- عیب در حلقه (معمولا به رنگ کهربایی)

- عیب زمین، اتصال مدار به زمین (معمولا به رنگ کهربایی)

- برقراری ارتباط، دیود با حالت چشمک زن برای وقتی که ارتباط سیستم با تابلوی کنترل مرکزی برقرار است.(معمولا به رنگ کهربایی)

- دیود مناطق به تعداد مناطق حریق که به هنگام حریق در آن منطقه روشن میxadشوند (معمولا به رنگ قرمز) این دیودها نشان دهندهxadی هشدار هستند.

- دیود نوری شرایط عادی (معمولا به رنگ سبز)

- دیود نوری شرایط عیب، دیود برای نشان دادن عیب کلی در سیستم که معمولا به رنگ کهربایی یا زرد انتخاب میxadشود. در بسیاری از تابلوهای کنترل مرکزی به همراه روشن شدن این دیود، یک بیزر داخلی نیز به صدا در میxadآید.

- دیود کم ظرفیت بودن باطری، روشن شدن این دیود نشانxadگر آن است که باطری سیستم رو به اتمام بوده و نیازمند شارژ مجدد است.

- دیود تنظیم اشتباه و راه اندازی مجدد، در صورت تنظیم اشتباه ریزپردازنده این نشانxadگر روشن شده و در عین حال سیستم برای رفع خطا و رجعت به وضعیت پیشxadگزیده مجددا راهxadاندازی میxadشود. روشن شدن این دیود نشانxadگر توان اندک منبع تغذیه نیز میxadباشد.

- دیود نوری جریان متناوب، روشن بودن این دیود نشانxadگر برقراری جریان AC به تابلوی کنترل مرکزی است. خاموش شدن آن و روشن شدن دیود نوری جریان مستقیم، نشانهxadی استفادهxadی تابلو از منبع تغذیهxadی پشتیبان است.

دیود نوری در حال کار، مانند دیود نوری شرایط عادی است و روشن بودن آن نشانxadگر در مدار قرار داشتن تابلوی کنترل مرکزی و مجهز بودن فضاهای تحت پوشش به سیستم حفاظت و اعلام حریق است.

این شستیxadها برای اعلام حریق دستی ساخته شدهxadاند و در دو نوع فشاری معمولی و شیشهxadای میxadباشند. در هر دو نوع در حالت عادی کنتاکت شستی باز است (N.O) و در حالت اعلام حریق یک مقاومت سری با شستی که مقدار آن معمولا 470 اهم است در مسیر به طور موازی با مقاومت انتهای خط قرار می گیرد و مقدار مقاومت معادل به حدود 380 اهم میxadرسد و جریان افزایش میxadیابد و این از نظر سیستم یعنی اعلام حریق. در نوع شیشهxadای شستی تحت فشار قرار دارد و با شکسته شدن شیشه آزاد شده و کنتاکت بسته میxadشود. شستی معمولا دارای سوئیچی برای ری ست (reset) کردن میxadباشد تا بعد از استفاده از شستی بتوان دوباره آن xadرا به حالت عادی بازگرداند. محل نصب شستیxadها باید در مسیرهای خروجی ساختمان و در دسترس و در معرض دید باشد تا احیانا اشخاص برای به صدا درآوردن سیستم اعلام خطر به محل وقوع حریق نزدیک نشوند و به سمت خروجیxadها بروند. فاصلهxadی نصب شستیxadها حداکثر 30 متر و ارتفاع نصب 1.4 متر از کف می باشد. روی شصتیxadها کلمهxadی Fire نوشته میxadشود و به رنگ قرمز می باشند.

در هر زون حفاظتی حداقل یک پوش باتم میxadبایست وجود داشته باشد. استاندارد BS5839 Pt2-1988 استاندارد جامع برای این تجهیز میxadباشد. تمام پوش باتمxadهای موجود در یک سیستم اعلام میxadبایست دارای یک ساختمان باشند و نیاز به شکستن با چکش نباشد، بلکه با فشار، شیشه شکسته شده و پوش باتم فعال گردد. زمان اعلام پس از فشار دادن شستی نباید بیش از 3 ثانیه طول بکشد، اما زمان اپتیمم یک ثانیه میxadباشد. Reset شستی فقط بایستی با تعویض شیشه امکان پذیر باشد. (در سیستم Conventional) و این کار بایستی توسط افراد ماهر و متخصص انجام پذیرد.پوش باتم در آشپزخانهxadهای طبخ غذا و محلxadهای کثیف نبایستی نصب گردد. البته در شستیxadهای جدید به جای شیشه از طلق استفاده میxadشود و در این صورت نصب آن در آشپرخانه مجاز میxadباشد. همxadچنین در محلxadهای آتشxadزا پوش باتمxadها در سیستمxad آدرسxadپذیر نبایستی تاخیر مرسوم را داشته باشد ولی با این حال زمان حداکثر سه ثانیه حد مجاز میxadباشد. (BS 5839 Pt2).

پوش باتم در تمامی سیستمxadها دارای یک LED میxadباشند که در هنگام عملکرد فعال میxadشوند اما در سیستمxad هوشمند، فعال شدن LED با دستور از پانل انجام میxadشود. پوش باتمxadها در محل خروجی(فرار)، پلکانxadهای خروجی هر طبقه و درب خروجی نصب میxadگردند. محل نصب پوش باتمxadها بایستی تمیز و با رنگ زمینه متمایز باشد. در نزدیکی آن هیچxadگونه مانع دید وجود نداشته باشد و ارتفاع حدود 1.4 متر رعایت شود. محل نصب آن دارای سطوح کمتر از 750 میلیxadمتر مربع نباشد یعنی کاملا واضح بوده و از فاصلهxadی دور قابل روئیت باشد.

بر طبق استاندارد EN54-11 ماکزیمم فاصلهxadی شستیxadهای اعلام حریق از یکدیگر 45 متر در مسیرهای هم سطح و کم تردد میxadباشند و در مسیرهای پر تردد، فاصلهxad 20 متر کاهش میxadیابد. در راهxadپلهxadها این مقدار حداکثر 25 متر و در مسیر پر تردد و یا دارای مانع به 15 متر کاهش میxadیابد.

توجه شود که تمامی استانداردها فاصلهxadی بین 30 تا 45 متر را در مسیرهای معمول مثل راهروها پیشنهاد میxadکنند. حال اگر ایمنی بیشتر مد نظر باشد میxadتوان فاصله را کمتر انتخاب نمود. ولی در صورتیxadکه در محلxadهای پر تردد بیش از حد از شستی استفاده شود، احتمال فشار آن توسط افراد خردسال و یا کنجکاو زیادتر میxadشود، احتمال فشار آن توسط افراد خردسال و یا کنجکاو زیادتر میxadشود. انتخاب بهترین فاصله با توجه به توصیهxadی استاندارد و کاربرد ساختمان محل نصب میxadباشد.

ارتفاع شستی در تمام استانداردها بین 120 تا 160 سانتیxadمتر در نظر گرفته میxadشود، و ارتفاع 140 سانتیxadمتر ارتفاع معقول میxadباشد

با استفاده از جدا کنندهxadهای خط میxadتوان در صورت بروز عیب در مدار قسمت معیوب را از قسمت سالم مدار جدا کرده و بعد از رفع عیب دوباره اتصال کامل مدار را برقرار نمود.

ایزولاتورها از جمله تجهیزات آدرسxadپذیر به شمار نمیxadروند اما کاربرد آنxadها در حلقهxadهای آدرسxadپذیر است.

قابل نصب در هر نقطه از خط، سریع و قابل اطمینان جهت جلوگیری از ایجاد اشکال در سیستم در هنگام اتصال کوتاه، با LED نشان دهندهxadی اتصال کوتاه در هنگام عملxadکرد میxadباشد. نمونهxadی مورد بحث ساخت یکی از شرکتxadهای معتبر و در دو مدل SC1-S و SC1-E میxadباشد. مدل S در بین مدار وصل میxadشود. مدل E در ابتدا و انتهای مدار وصل میxadگردد. در هنگام عملxadکرد یک جدا کننده (ایزولاتور S) ارتباط بین دتکتورها از یک طرف قطع میxadگردد و در صورت عملxadکرد دو عدد، قسمتی از Loop غیر فعال میxadشود ولی مابقی دتکتورها میxadتوانند از طرف دیگر ادامهxadی کار دهند. در هنگام اتصال کوتاه ابتدا ایزولاتور انتهایی باز شده و پس از آن دو طرف محل اتصال کوتاه باز میxadگردد و در این موقع ایزولاتور انتهایی Reset و وصل میxadگردد. در صورت وجود اتصال کوتاه مجدد ایزولاتور باز شده و سیگنال اتصال کوتاه به C.P فرستاده میxadشود.

وضعیت جدا کننده:

1- قبل از عملxadکرد پانل کنترل (C.P) (هنگام غیر فعال بودن) تمامی سوئیچxadها باز هستند.(Power Off)

2- در هنگام وصل پانل کنترل (Power On) به ترتیب سوئیچxadها بسته شده و C.P عملxadکرد سوئیچ و وضعیت اتصال کوتاه را بررسی میxadنماید.

3- سوئیچxadها به ترتیب از سوئیچ اولیهxadی اصلی (شمارهxadی 1) بعد 2 و 3 و ... وصل و در انتها سوئیچ انتهایی اصلی بسته میxadشود. Sw₁، Sw₂ و S₃ و S₂ و Sxad₁ و در انتها Sw₃. در صورتیxadکه در نقطهxadی A اتصال کوتاه رخ دهد ابتدا Sw₁ باز شده و در این حالت اگر اتصال کوتاه باز هم باقی مانده باشد Sw₃ و Sw₂ باز میxadشوند. هنگامیxadکه یکی از ایزولاتورها اتصال کوتاه را احساس کرد، سیگنال خطا را فرستاده، سپس سیگنال خطای اتصال کوتاه در C.P ظاهر میxadشود و پس از آن کلیدهای 2 و 3 به ترتیب بسته میxadشوند ولی کلید یک باز میxadشود. (S₁ و SC₁)

اتصال کوتاه در نقطهxadی B:

سوئیچxadهای S₃ و S₂ غیر فعال (باز) میxadشوند تا اتصال مربوطه قطع گردد. هنگامی که رفع عیب صورت میxadگیرد با Reset، سیستم ایزولاتور وارد مدار شده و فعال میxadشوند. پیشنهاد میxadشود بیش از 32 ایزولاتور در یک Loop استفاده نشود. و بین هر ایزولاتور بیش از 20 دتکتور نصب نگردد.

تجهیزات اعلام حریق از جمله حساسxadترین دستگاهxadهای اندازهxadگیری و عملیاتی میxadباشند و بر خلاف تکنولوژی روز که ارائهxadی وسایل بدون نیاز به تعمیرات و نگهداری را روز افزون نموده است، تجهیزات اعلام حریق بسیار نسبت به این امر حساس میxadباشند.

همxadچنین با توجه به وظیفهxadی حساس و سنگین این سیستم و عدم ریسک پذیری آنان، عقل حکم بر حساسیت نسبت به عملکرد صحیح و به موقع آنxadxadها دارد. در سیستمxadهای آدرس پذیر و هوشمند، نوع ساختمان داخلی تجهیزات، کمک به امر نگهداری میxadنماید.در این نوع، آلارمxadهای مربوط به کثیفی دتکتورها (به تفکیک)، عدم عملکرد شستی، آژیر و مدولxadهای واسطه به موقع انجام میxadپذیرد و در روند پیگیری عدم عملکرد صحیح دتکتورها، همکاری دو جانبهxadی دتکتور و پانل باعث برپایش دائمی(monitoring) وضعیت هر دتکتور کرده و در هر لحظه تمامی حالات، قابل مشاهده و ثبت میxadباشد.

اما در سیستمxadهای متعارف(Conventional) وضعیت هر زون تا حد خارج شدن یک دتکتور از مدار، پارگی خط ارتباطی و اتصال کوتاه خط قابل روئیت میxadباشد و کثیفی دتکتور یا عدم عملکرد صحیح آن فقط با تست دورهxadای یا آلارمxadهای ارسال شده بر روی پانل معلوم میxadگردد.

اما در پانلxadهای هر سه نوع سیستم، وضعیت عملکرد یا اشکالات موجود قابل رویت و قابل رفع تا حدودی میxadباشد. موارد گفته شده در سیستمxadهای هوشمند و آدرس پذیر یکی از مزایای این نوع سیستم بوده و در انتخاب نوع بسیار موثر میxadباشد.

نگهداری و تعمیرات اجزای مدار

مطالب ارائه شدهxadی زیر برگرفته از دواستاندارد معتبر دنیا یعنی NFPA72 و BS 5839,Part 1 میxadباشد. با توجه به حساسیت سیستمxadهای اعلام حریق، تمامی فالتxadها و آلارمxadهای ناخواستهxadی هر سیستم با توجه به نوع آلارم و زمان آن بایستی ثبت گردد تا در هنگام سرویس تجهیزات بتوان مورد اشکال را پیدا نمود و رفع کرد. البته تمامی پانلxadهای اعلام دارای حافظهxadی ثبت خطاها میxadباشند ولی به علت این که امکان پاک نمودن این حافظه توسط افراد ناآشنا و یا قطع باطریxadهای پشتیبان و برق تغذیه وجود دارد، بهترین گزینه ثبت موارد میxadباشد.

خطا یا آلارم

اصولا هر نوع اعلام حریق(به صدا در آمدن آژیر حریق) بدون وجود حریق واقعی را خطا یا آلارم میxadگویند. البته این مورد به اشتباه آلارم کاذب (FAULT ALARM) اسم گذاری شده است. در اصل خطاها بر دو نوع میxadباشد. اول آلارمxadهای ناخواسته، در این نوع آلارمxadها عاملی غیر از حریق باعث فعال شدن سیستم گردیده است. عواملی مانند دود سیگار، حرارت بخاری، دود ماشین و سرایت آن به دتکتورهای دود، خود باعث این امر میxadگردند. دراین حالت عامل فعال شدن آژیر وجود داشته است اما این عامل حریق نبوده است.

در حالت دوم آلارم بر اثر اشتباه دتکتور یا شستی یا خود پانل به وجود آمده است. این حالت را آلارم کاذب میxadگویند. عواملی همxadچون سوختن دتکتور، جریان باد، جریانxadهای گذرا در مدار کشف حریق بر اثر یا وجود عوامل گذرا و ... باعث آلارم کاذب میxadگردند. (جریانxadهای گذرا بر اثر خاموش و روشن شدن تجهیزات هارمونیکxadزا (لامپ فلورسنت ، هالوژنه، خورشیدی) اثر موبایل، UPS و ...خود باعث این امر میxadگردند.

توجه: در روند سرویس و نگهداری از افراد متخصص و نمایندگیxadهای مجاز استفاده شود.

روند نگهداری و تعمیرات

بازدیدهای هفتگی: در این بازدیدها از پانل اصلی اعلام حریق (FACP) بازدید شده و از صحت عملکرد نمایشگر، باطری و تغذیه اطمینان حاصل نمایید. در این بازدید درصدی از شستیxadها به صورت رندم تست گردند. چک شستیxadها به صورتی باشد که در یک پریود 6 ماهه تمامی آنxadها چک گردند. هم_xadچنین دفتر ثبت آلارمxadها بررسی شده و در صورت فعال شدن سیستم در گذشته، علت بررسی و مورد اشکال پیدا و رفع عیب گردد.

در مرحلهxadی آخر، تمامی عملیات و شمارهxadی تجهیزات سرویس شده ثبت گردد. نوع بازدید هفتگی با توجه به حساسیت محل، نوع تردد افراد، تعداد افراد موجود، تمیز بودن محل میxadتواند از یک تا 4 هفته یکبار انجام پذیرد.

بازدیدها و فعالیتxadهای شش ماهه:

در این دوره تمامی اتصالات، کابلxadها، سیمxadها چک گردیده و صحت عملکرد آنxadها تایید میxadگردد. آژیرها چک شده و از صحت و سلامت آنxadها اطمینان حاصل میxadگردد. دتکتورهایی که در نواحی آلوده و اثر باد قرار دارند تمیزکاری شده و عملکرد آنxadها چک گردد. تمامی شستیxadها چک شده و برچسب تایید (CERTIFICATE) روی آنxadها نصب گردد. آژیر خارج از ساختمان، فلاشر و تمامی اجزای متصل به زون تست گردند. همxadچنین میxadتوان قسمتی از دتکتورهای متصل به هر زون را در این دوره تمیزکاری نمود.

تستxadهای سالیانه

تمامی دتکتورهای متصل به مدار هر پانل در یک پریود حداکثر سه ساله میxadباید تمیزکاری و تست عملکرد گردند. این سرویس میxadتواند تقسیم شده و در عملیات 6 ماهه، یک ساله یا یک سرویس سه ساله انجام پذیرد. نحوهxadی کار به صورتی است که در طول پریود سه ساله تمامی تجهیزات (دتکتور، شستی، آژیر، فلاشر، مدولxadهای واسطه و جداکنندهxadها)کاملا چک گردند. در صورتیxadکه محل نصب تمامی یا قسمتی از دتکتورها آلوده باشد این پریود کاهش میxadیابد. اما حق افزایش زمان سرویس وجود ندارد.LED (نشانxadدهندهxadهای خارجی) نیز در پریودهای سالیانه چک میxadگردد.

همxadچنین مدارات داخلی، بوردها و باطریxadهای پشتیبان برنامه در طول پریود سالیانه طبق دستورالعمل سازنده تمیزکاری و چک میxadگردند و در صورت نیاز باطریxadهای پشتیبان (نیکل کادمیم یا لیتیم) تعویض گردد.

تست حساسیت

تست حساسیت دتکتورها به نحوی است که دتکتورهای حرارتی غیر قابل Reset توسط تستر مربوطه و دتکتورهای دمای ثابت و متناسب با افزایش دما توسط حرارت کنترل شده و یا تستر چک حساسیت (عملکرد دمائی) میxadگردند. همxadچنین در دتکتورهای دودی، توسط دستگاه (تستر مربوطه) حساسیت ثبت شده در پشت دتکتور یا منوال آن (درصد حساسیت سه یا چهار یا پنج درصد) ثبت میxadگردد.

در تست حساسیت ابتدا به ساکن در هنگام نصب تجهیزات و سپس یکسال پس از نصب و پس از آن هر 4 سال یکبار این عملیات انجام و بر روی دتکتور برچسب تایید و تاریخ نصب میxadگردد. همxadچنین باطری اصلی سیلد اسید در طول پریود در اکثر 4 سال تعویض میxadگردد. در صورتیxadکه دمای نگهداری بیش از 25 درجهxadی سانتیxadگراد و یا تعداد تخلیهxadی کامل 4 بار باشد این زمان تقلیل میxadیابد.

حداکثر زمان استفاده از هر د تکتور بین 8 تا 10 سال میxadباشد. پس از انقضای این زمان دتکتور مربوطه حتی اگر سالم باشد بایستی تعویض گردند. در طول هر سرویس، سرویسکار بایستی برچسب تایید و تاریخ و مهر بر روی آن نصب و در دفتر مخصوص محلی ثبت نماید. شمارهxadهای تماس سرویسxadکار در محل FACP نصب گردد و امکان حضور سریع سرویسxadکار مهیا باشد.

توجه: در هنگام انجام سرویسxadها و احتمال به صدا در آوردن آژیر خطر، تمامی افراد مستقر در ساختمان از قبل اطلاع یافته و امکان هر گونه خطر پیشxadبینی گردد.

با توجه به امکانات سیستمxadهای هوشمند، در صورتی که اعلام کثیفی دتکتور یا معیوب بودن تجهیزی قبل از رسیدن موعد سرویس اعلام شد، سرویسxadکار از طریق مسئول ساختمان سریعا به محل مراجعه و رفع اشکال نماید. تاریخ سرویس قبلی و بعدی با خط درشت بر روی پانل نصب گردد.

تمامی عملیات سرویسxadxadکار بر روی پانلxadهای اصلی، تکرار کنندهxadها و تلفن کنندهxadی خودکار، علاوه بر موارد فوق، طبق توصیهxadی سازنده انجام پذیرد و موارد seft test، چک باطری، چک برنامه، چک وایرینگxadها پس از انجام در دفتر محلی ثبت گردد. همxadچنین نام سرویسxadکار، نام شرکت، ساعت مراجعه نیز منظور گردد. بهترین گزینه در سرویس تجهیزات تهیهxadی جدول و تیک زدن هر مورد است.

هشدار کاذب

یکی از مشکلات سیستمxadهای اتوماتیک اعلام حریق، ارسال هشدارهای اشتباه و نادرست است که موجب دردسرهای زیاد شده و در صورت تکرار زیاد، سیستم را تبدیل به چوپان دروغگو میxadکند. طی سالxad 2001 در انگلستان، 481100 هشدار خطا ثبت شده است که 279800 پیام، مربوط به عملxadکرد نادرست تجهیزات و 74100 مورد آن مربوط به استفادهxadی نادرست و مغرضانه از تجهیزات بوده است.

پیامxadهای خطا را میxadتوان در پنج گروه طبقهxadبندی کرد:

- هشدارهای خطای ناشی از انجام کارهای معمولی مانند پخت و پز، دود سیگار، گرد و غبار، حشرات و سایر مواردی از این قبیل.

- هشدارهای خطای تجهیزات ناشی از بروز عیب در شبکه.

- هشدارهای خطای ناشی از اقدامات مغرضانه مانند شکستن شیشهxadهای شستیxadهای اعلام حریق و یا ایجاد دود برای به صدا درآوردن آژیرها از روی عناد و آزار رساندن.

- هشدارهای خطای ناشی از نیت خیرخواهانه و خوب، اما عجولانه. در این حالت ممکن است شخص یا اشخاصی با مظنون شدن به شرایط خاص و متحمل شدن دانستن حریق یا بروز آن، اقدام به شکستن شیشهxadی شستیxadهای اعلام حریق کنند.

- هشدارهای خطای ناشناخته و نامعلوم که در هیچ یک از مقولات فوق نمیxadگنجد، شایعxadترین موارد بروز هشدارهای خطای مربوط به نصب نادرست و نامناسب تجهیزات است. و عدم نگهداری از تجهیزات نیز میxadتواند عامل دیگری در افزایش هشدارهای نادرست و دروغین باشد.

هر یک از عوامل زیر میxadتوانند منجر به اعلام هشدار نادرست شوند:

- آشپزی و پخت و پز و بخارهای ناشی از آن

- بخار آب و رطوبت زیاد

- دود سیگار

- گرد و غبار

- حشرات

- اسپریxadهای مختلف

- دود ناشی از برخی فعالیتxadهای خارج از ساختمان مانند آتشxadبازی و غیره

- برشکاری، جوشکاری و عملیات مشابه

- دودهای نمایشی مانند جلوهxadهایی که در تئاتر استفاده میxadشود.

- دستگاهxadهای بخور و همینxadطور روشنایی چون شمع یا چراغxadهای نفت سوز.

- پارازیتxadها و تداخلxadهای الکترومغناطیسی

- نوسان زیاد دما

- تغییر کاربری فضاها بدون در نظر گرفتن شرایط طراحی اولیهxadی سیستم اعلام حریق

- عدم تناسب دتکتور با محل و مکان مورد نظر

- آزمایش و سرویس تجهیزات بدون غیرxadفعال نمودن سیستم

- آسیبxadهای تصادفی یا مغرضانه

برای کاهش هشدارهای خطا میxadتوان به سه روش زیر عمل نمود:

- کاهش حساسیت دتکتورها که به طور مطلق چندان کار درستی نیست مگر آنxadکه حساسیت آنxadها بیش از مقدار مورد نیاز باشد.

- بهxadکار گیری سیستم تایید هشدار که به خودی خود نوعی تاخیر زمانی را ایجاب میxadکند. در این سیستم، قسمت هشدار مدت زمانی را منتظر میxadماند (معمولا 30 ثانیه) تا گزارش ارسالی از سوی دتکتور توسط تابلوی کنترل مرکزی تایید شود.

- استفاده از سیستمxadهای پیشرفتهxadتر مانند تجهیزات آدرسxadپذیر و هوشمند. در میان سیستمxadهای سهxadگانهxadی متعارف، آدرسxadپذیر و هوشمند، سیستم اخیر تقریبا بدون اعلام خطاست، مگر آنxadکه عوامل انسانی و یا طراحی نادرست موجب آن گردند.

به هر اندازه شبکهxadی اعلام حریق گستردهxadتر و وسیعxadتر باشد، احتمال ارسال هشدارهای خطا نیز افزایش میxadیابد. در سیستمxadهای متعارف با 40 دتکتور یا کمتر، ارسال دو پیام خطا در سال طبیعی و معمولی تلقی میxadشود و بر همین اساس به ازای هر 20 دتکتور یک پیام خطا در سال معمول است.

فیلم های سامانه فرماندهی سانحه جهت تقویت زیان تخصصی آتش نشانی

ویژه دانشجویان مقطع کاردانی و کارشناسی آتش نشانی

چک لیست مبحث سوم مقررات ملی ساختمان

پانل تكرار كننده (Fire Alarm Repeater Panel)
این دستگاه علاوه بر چراغ های نشان دهنده عملکرد واشکالات هر مدار قادر است خطوط ارتباطی خود را نیز حفاظت نموده و اشکالات بوجود آمده را با یک چراغ چشمک زن مشخص نماید. این دستگاه کلیه عملیاتی را که در سیستم اعلام حریق بوقوع می پیوندد و روی دستگاه کنترل اصلی نشان داده می شوند تکرار کرده و محل دقیق آتش سوزی و یا خطوط معیوب را مشخص می نماید و امکان کنترل و بازرسی کل سیستم را فراهم می آورد.